Të drejtat e qytetarëve janë baza mbi të cilën ndërtohet një shoqëri e drejtë dhe funksionale. Njohja e tyre i ndihmon njerëzit të mbrojnë veten, të marrin vendime të informuara dhe të ndërveprojnë më mirë me institucionet publike dhe me njëri-tjetrin. Për shumë qytetarë, këto të drejta duken abstrakte, por në realitet ato prekin drejtpërdrejt jetën e përditshme, nga arsimi dhe puna, deri te liria e shprehjes dhe trajtimi i barabartë.
E drejta për barazi dhe dinjitet
Çdo qytetar shqiptar ka të drejtën të trajtohet i barabartë përpara ligjit, pa dallime për arsye si gjinia, origjina, bindjet apo gjendja ekonomike. Kjo do të thotë që institucionet publike duhet të ofrojnë të njëjtin shërbim për të gjithë dhe askush nuk duhet të favorizohet apo diskriminohet.
Në jetën e përditshme, kjo e drejtë shfaqet kur një qytetar aplikon për një dokument zyrtar, për një vend pune apo për një shërbim publik dhe pret që të trajtohet me respekt dhe pa paragjykime.
E drejta për lirinë e shprehjes
Liria e shprehjes është një nga të drejtat më të rëndësishme për një shoqëri demokratike. Çdo qytetar ka të drejtë të shprehë mendimet, opinionet dhe qëndrimet e tij, qoftë në biseda private, në media apo në rrjete sociale, për sa kohë që nuk cenon të drejtat e të tjerëve.
Në praktikë, kjo do të thotë që një qytetar mund të shprehë pakënaqësinë për një shërbim, të diskutojë tema shoqërore apo të ndajë ide pa frikën e ndëshkimit të padrejtë.
E drejta për arsim
Arsimi është një e drejtë themelore që u mundëson qytetarëve të zhvillojnë aftësitë e tyre dhe të përmirësojnë cilësinë e jetës. Çdo qytetar ka të drejtë të marrë arsim dhe të ketë mundësi të barabarta për të mësuar dhe për t’u zhvilluar profesionalisht.
Në jetën e përditshme, kjo e drejtë shihet kur fëmijët ndjekin shkollën, kur të rinjtë vazhdojnë studimet apo kur të rriturit kërkojnë trajnim për të përmirësuar aftësitë e tyre në punë.
E drejta për punë dhe kushte të drejta pune
Çdo qytetar ka të drejtë të punojë dhe të zgjedhë profesionin e tij, si dhe të trajtohet me dinjitet në vendin e punës. Kjo përfshin pagesën e drejtë, oraret e arsyeshme dhe kushte të sigurta pune.
Në praktikë, kjo do të thotë që një punëmarrës ka të drejtë të informohet për kontratën e tij, të marrë shpërblimin e merituar dhe të mos shfrytëzohet apo të trajtohet padrejtësisht.
E drejta për mbrojtje shëndetësore
Shëndeti është një aspekt thelbësor i mirëqenies së qytetarëve. Çdo qytetar ka të drejtë të marrë shërbime shëndetësore dhe kujdes mjekësor, si dhe të trajtohet me respekt dhe profesionalizëm nga personeli shëndetësor.
Në jetën e përditshme, kjo e drejtë lidhet me aksesin në shërbime mjekësore, këshillim shëndetësor dhe trajtim të barabartë në institucionet shëndetësore.
E drejta për pronë dhe siguri personale
Çdo qytetar ka të drejtë të zotërojë pronë dhe të mbrojë pasurinë e tij. Po ashtu, ai ka të drejtë të ndihet i sigurt në jetën e përditshme dhe të mbrohet nga dhuna, kërcënimet apo shkeljet e tjera të sigurisë personale.
Kjo e drejtë bëhet e prekshme kur një qytetar mbron pronën e tij, kërkon ndihmë nga autoritetet për çështje sigurie apo pret që ligji të veprojë për ta mbrojtur.
Si të mbrohen të drejtat në praktikë
Njohja e të drejtave është hapi i parë, por po aq e rëndësishme është të dish si t’i mbrosh ato. Informimi, komunikimi korrekt me institucionet dhe kërkimi i ndihmës kur është e nevojshme janë mënyra praktike për të siguruar respektimin e tyre.
Në shumë raste, një ankesë e qartë, një kërkesë zyrtare apo këshillimi me profesionistë mund të ndihmojë qytetarin të zgjidhë një situatë dhe të mbrojë interesat e tij.
Të drejtat e qytetarëve shqiptarë nuk janë thjesht koncepte ligjore, por mjete konkrete që ndihmojnë njerëzit të jetojnë me dinjitet, siguri dhe barazi. Duke i njohur dhe duke i përdorur në mënyrë të përgjegjshme, çdo qytetar kontribuon në ndërtimin e një shoqërie më të drejtë dhe më funksionale për të gjithë.
